3 Kawm Txog: Kev Kho Siab Ntsws thiab Txhim Kho Lub Neej Tom Ntej – Hmoob Kev Kho Siab Ntsws thiab Txhim Kho Lub Neej Tom Ntej
Sij Hawm Qhia
- 1–2 hnub thaum chav kawm sib ntsib
Khoom Siv
- Green Card Entrepreneur Voices – Steve Thao daim yeeb yaj kiab video
Connections to the 7 Cs of Ethnic Studies
- Saib Xyuas: siv Hmoob cov txuj ci (suab paj nruag/paj ntaub) los ua lub cib fim kom lees paub tus kheej thiab kho siab ntsws
- Tsim Lub Tswv Yim: siv Hmoob cov txuj ci (suab paj nruag/paj ntaub) los yog ib yam cuab yeej kom muaj zeem muag, pom yav tom ntej, tsim kho lub ntiaj teb, muaj kev cia siab, muaj kev kho siab ntsws, thiab muaj kev sib raug zoo ua ke
Txheej Txheem Qhia
Tseem Ceeb: Thov ceeb toom cov tub ntxhais tias kev kawm hnub no yuav muaj qee yam ua rau lawv txhawj/ muaj kev nyuaj siab, thiab tsim ib chav nyab xeeb rau lawv ua ntej pib zaj kawm no. Hnub no, chav kawm yuav saib tib neeg cov txuj ci paj ntaub thiab suab paj nruag los ua kev kawm kom nkag siab cov sij haum nyuab thiab nkag siab tias cov txuj ci no kho neeg siab ntsws li cas. Qee yam ncauj lus peb yuav tham txog yog kev ua tsov rog, tsiv teb tsaws chaw/khiav tawm teb chaws, thiab kev tsim txom ntawm ntau tiam neeg, kev ntxhov siab los sis tusiab uas cov tsev neeg muaj ib phaum dhau ib phaum, thiab tej zaum yuav ua rau yus muaj qee yam kev xav.
Thov ceeb toom cov tub ntxhais kom paub sib hwm, tsim ib chav nyab xeeb rau txhua tus, thiab yog lawv tsis xav hais lus/tsis xav tham los tau. Ntxiv thiab, nco ntsoov kom cov tub ntxhais mus cuag lawv cov kws kho kev mob hlwb yog lawv xav tau kev pab, thiab qhia tias cov ncauj lus hnub no yog tham hauv chav kawm es ua rau lawv muaj qee yam kev xav. Xib Fwb siv nws qhov kev txiav txim siab zoo tshaj plaws los ceeb toom cov tub ntxhais kawm.
Taw: Hmoob Twj Suab Paj Nruag
- Tso cov duab ntawm qee cov twj suab paj nruag Hmoob ntawm daim txiag.
- Nug cov tub ntxhais seb puas muaj leej twg paub cov twj suab paj nruag los sis qhia tau tias yog dab tsi
- Hu ob peb tug tub ntxhais twv cov twj suab paj nruag npe los sis qhia tias yog dab tsi
Tig thiab Tham
Koj mloog zaj nkauj dab tsi thaum koj tu siab los sis tsis muaj siab ua dab tsi? Vim li cas mloog nkauj ho zoo dua nrog ib tug phooj ywg tham?
Phua: Hmoob Twj Suaj Paj Nruag
- Piav qhia cov twj suab paj nruag Hmoob (Hmong instruments):
- qeej / lusheng
- raj / flute
- ncas / mouth harp
- xim xaus / violin
- Tso cov duab twj suab paj nruag Hmoob; ces piav qhia tias Hmoob siv dab tsi los tsim cov twj thiab Hmoob siv cov twj li cas
- Saib ib ntu luv luv ntawm Among Mountains, thaum 29:00 txog 43:00.
- Neeb Thoj piav qhia cov twj suab paj nruag thiab cov suab uas txhais tau lus Hmoob, nrog rau tias suab paj nruag/nkauj yog ib yam txuas neeg cov lus hais, thiab feem ntau yog sib los nrhiav txij nkawm/sib tham.
Tig thiab Tham
Cov twj suab paj nruag Hmoob yog ib hom kev hais lus/sib txuas lus tau li cas? Nws yog ib hom hauv kev los kho siab ntsws li cas?
- Hais ob peb tug tub ntxhais qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws
- Qhia rau cov tub ntxhais kawm kom meej tias suab paj nruag yog ib yam ua rau neeg qhia tau lawv tej kev xav. Thaum ub, Hmoob tsis qhib siab qhia txhua yam kev xav lawv muaj, tshwj xeeb yog thaum sib tham nrhiav txij nkawm. Suab paj nruag yog ib txoj hauv kev rau tib neeg qhib siab qhia thiab tham txog lawv tej kev xav, kev hlub, kev zoo siab, los sis kev tu siab rau lwm tus.
Tig thiab Tham
Koj mloog zaj nkauj dab tsi thaum koj tu siab los sis tsis muaj siab ua dab tsi? Vim li cas mloog nkauj ho zoo dua nrog ib tug phooj ywg tham?
- Kab lus pib: Thaum kuv nyuaj siab, kuv nyiam mloog …………
Phua: Steve Thao zaj dab neeg
Saib daim yeeb yaj kiab txog “Steve Thao” los ntawm Green Card Entrepreneur Voices.
Pab Pawg Sib Tham/Sib Qhia Tswv Yim
- Saib daim yeeb yaj kiab: Saib ua ke.
- Tham: Cov txuj ci suab paj nruag pab Hmoob nkag siab lawv tsev neeg li keeb kwm li cas? Cov txuj ci no pab Hmoob kho lub neej yav dhau lo li cas?
- Txhuaj xyuas: Thoj hais tias, “Txuj ci suab paj nruag yog ib txoj hauv kev rau peb qhia peb cov dab neeg, es tsis txhob cia lwm tus qhia rau peb.” Qhov nws hais no txhais tau li cas? Koj yuav siv txuj ci suab paj nruag los qhia koj zaj dab neeg li cas?
Zom: Paj Ntaub Artwork
Nthuav qhia txog paj ntaub Hmoob, uas feem ntau yog siv los qhia dab neeg, tshwj xeeb li daim paj ntaub dab neeg. Qhia rau cov tub ntxhais tias paj ntaub dab neeg pib hauv cov yeej thoj nam tawg rog, uas yog ib txoj hauv kev cov Hmoob nthuav lawv cov txuj los khwv nyiaj. Lawv siv tes dag zog los tsim daim ntaub, ces siv tes los kos thiab xaws daim paj ntaub dab neeg qhia txog lawv lub neej, keeb kwm, thiab tej yam lawv tau ntsib. Muab ob peb daim paj ntaub dab neeg rau cov tub ntxhais kawm saib, thiab qhia cov qauv tshwj xeeb npe thiab txhais li cas. (Saib daim paj ntaub link hauv qab.)
Dej Num Kos Duab thiab Sau Nqe Lus
- Yais ib daim ntawv dawb uas yog ib feem plaub/ ib nrab rau cov tub ntxhais. Cia lawv kos duab thiab pleev kob txog ib zaj dab neeg ntawm lawv lub neej uas siv tau los txhawb los sis ua rau lwm tus muaj kev cia siab.
- Cov tub ntxhais tsis tas yuav kos ib ciam ntug rau daim ntawv
- Cov tub ntxhais yuav sau ib nqe lus xav txog daim duab lawv kos thiab seb nws tuaj yeem muab kev kho siab ntsws thiab kev cia saib rau lwm tus
- Xib Fwb yuav khaws tag nrho cov duab los tsim ib daim paj ntaub loj/duab collage tim phab ntsa. Xib fwb txiav qauv paj ntaub Hmoob/ xab xeeb kaum los ua ciam ntug rau cov duab los tau thiab.
Saib Dua: 3-2-1 Daim Pib Tawm
Siv ib daim ntawv (nyob hauv phau ntawv sau los sis ib daim ntawv me me) los sis saum huab cua, hais kom cov tub ntxhais sau teb cov lus no thiab muab rau tus xib fwb:
- Peb yam muaj tseeb uas koj kawm tau txog Hmoob txuj ci (suab paj nruag/paj ntaub) hnub no
- Ob txoj hauv kev uas cov txuj ci tau hloov pauv Hmoob lub neej
- Ib lo lus nug koj tseem muaj txog tias cov txuj ci tuaj yeem txhawb tau ib lub neej zoo yav tom ntej
Kev Pab Cov Tub Ntxhais Hais Ntau Hom Lus thiab Kawm Lus Askiv
- Siv cov kab lus pib thaum rov xav txog/tham txog kev kawm:
- Txuj ci suab paj nruag/ paj ntaub pab peb tau nrog _____
- Txuj ci suab paj nruag/ paj ntaub pab kho _______
- Txuj ci suab paj nruag/ paj ntaub ua rau kuv nkag siab ______.
- Kuv qhia kuv cov kev xav/ kuv tus kheej los ntawm ______.
- Thaum kuv _____, kuv mloog _____.
Ntsiab Lus thiab Txhais Li Cas
- Paj ntaub: Hmoob txuj ci teej tug uas siv koob los xaws rau daim ntaub
- Txuj Ci (suab paj nruag/paj ntaub/ kev kos duab): tej yam yus tsim los ntawm kev xav los qhia tswv yim thiab neeg cov kev xav, los tsim tej yam zoo nkauj, los sis los qhia tias yus pom lub ntiaj tej li cas
- Kev kho siab ntsws: qhov txheej txheem ntawm kev ua rau yus lub siab nkaj, siab tawv, los sis lub siab rov los ua ib lub tom qab yus raug tsim txom, tsis hais ntawm cev nqaij daim tawv los sis kev xav hauv siab
- Kev cia siab: kev ntseeg tias yam zoo yeej yuav tshwm sim
- Kev Puas Siab Ntsws ntawm ntau tiam neeg: kev ntxhov siab, raug mob/puas siab ntsws, los sis kev tu siab uas tau kis/poob ib tiam neeg mus rau ib tiam
Teev Cov Khoom Siv
- Twj suab paj nruag Hmoob www.learnabouthmong.org/default_active_page_id=31.html
- Paj Ntaub https://learnuake.org/articles/hmong-culture/embroidery
- Daim ntaub muaj qauv paj ntaub https://drive.google.com/file/d/1xbPy-QN1b9Oq90H28k_mWvihBg3xabvG/view
- Among Mountains video www.youtube.com/watch?v=VpT5bHrezxE
- Green Card Entrepreneur Voices – Steve Thao daim yeeb yaj kiab video
- “Birdsong: the dying whistled language of Hmong in northern Laos” video www.youtube.com/watch?v=_KIYwCieaMs
- Liberated Ethnic Studies Model Curriculum Values and Principles (7 Cs) https://drive.google.com/file/d/1cGOs7rsY9wT2qI-yIQh5dye8snRjGYxr/view
3 Kawm Txog: Kev Kho Siab Ntsws thiab Txhim Kho Lub Neej Tom Ntej – Hmoob Kev Kho Siab Ntsws thiab Txhim Kho Lub Neej Tom Ntej
Sij Hawm Qhia
- 1–2 hnub thaum chav kawm sib ntsib
Cov Khoom Siv
Connections to the 7 Cs of Ethnic Studies
- Saib Xyuas: siv Hmoob cov txuj ci (suab paj nruag/paj ntaub) los ua lub cib fim kom lees paub tus kheej thiab kho siab ntsws
- Conceptualize: siv Hmoob cov txuj ci (suab paj nruag/paj ntaub) los yog ib yam cuab yeej kom muaj zeem muag, pom yav tom ntej, tsim kho lub ntiaj teb, muaj kev cia siab, muaj kev kho siab ntsws, thiab muaj kev sib raug zoo ua ke
Txheej Txheem Qhia
Tseem Ceeb: Thov ceeb toom cov tub ntxhais tias kev kawm hnub no yuav muaj qee yam ua rau lawv txhawj/ muaj kev nyuaj siab, thiab tsim ib chav nyab xeeb rau lawv ua ntej pib zaj kawm no. Hnub no, chav kawm yuav saib tib neeg cov txuj ci paj ntaub thiab suab paj nruag los ua kev kawm kom nkag siab cov sij haum nyuab thiab nkag siab tias cov txuj ci no kho neeg siab ntsws li cas. Qee yam ncauj lus peb yuav tham txog yog kev ua tsov rog, tsiv teb tsaws chaw/khiav tawm teb chaws, thiab kev tsim txom ntawm ntau tiam neeg, kev ntxhov siab los sis tusiab uas cov tsev neeg muaj ib phaum dhau ib phaum, thiab tej zaum yuav ua rau yus muaj qee yam kev xav.
Thov ceeb toom cov tub ntxhais kom paub sib hwm, tsim ib chav nyab xeeb rau txhua tus, thiab yog lawv tsis xav hais lus/tsis xav tham los tau. Ntxiv thiab, nco ntsoov kom cov tub ntxhais mus cuag lawv cov kws kho kev mob hlwb yog lawv xav tau kev pab, thiab qhia tias cov ncauj lus hnub no yog tham hauv chav kawm es ua rau lawv muaj qee yam kev xav. Xib Fwb siv nws qhov kev txiav txim siab zoo tshaj plaws los ceeb toom cov tub ntxhais kawm.
Taw: Lub Suab Txawv
-
Tso lub suab qeej los si raj me me rau cov tub ntxhais mloog, txhob tso daim duab kom pom cov twj suab paj nruag (instrument slide).
-
Nug cov tub ntxhais: Yog tias lub suab no yog ib tug neeg hais lus, xav seb nws lub siab xav li cas?
-
Kab lub pib: Lub suab no __________. / Hnov tau tias lub suab no ________________.
-
-
Tso daim duab ntawm tus qeej/rab raj. Qhia cov tub ntxhais tias yog dab tsi.
Tig thiab Tham
Koj mloog zaj nkauj dab tsi thaum koj tu siab los sis tsis muaj siab ua dab tsi? Vim li cas mloog nkauj ho zoo dua nrog ib tug phooj ywg tham?
Phua: Hmoob Twj Suab Paj Nruag
- Saib ib ntu luv luv ntawm Among Mountains, thaum 29:00 txog 43:00.
- Neeb Thoj piav qhia cov twj suab paj nruag thiab cov suab uas txhais tau lus Hmoob, nrog rau tias suab paj nruag/nkauj yog ib yam txuas neeg cov lus hais, thiab feem ntau yog sib los nrhiav txij nkawm/sib tham.
- Piav qhia cov suab ntawm cov twj suab paj nruag qog lus Hmoob li cas. Cov suab zoo yam li hu ib zaj lus nthuav qhia ib tug neeg txoj kev xav, zoo li hu nkauj rau ib tug phooj ywj los sis hu nkauj rau yus cov poj koob yawm txwv. Hais kom cov tub ntxhais sim seev (hum) lawv lub npe.
- Qhia rau cov tub ntxhais kawm kom meej tias suab paj nruag yog ib yam ua rau neeg qhia tau lawv tej kev xav. Thaum ub, Hmoob tsis qhib siab qhia txhua yam kev xav lawv muaj, tshwj xeeb yog thaum sib tham nrhiav txij nkawm. Suab paj nruag yog ib txoj hauv kev rau tib neeg qhib siab qhia thiab tham txog lawv tej kev xav, kev hlub, kev zoo siab, los sis kev tu siab rau lwm tus.
Tig thiab Tham
Xav txog ib zaj nkauj koj tso mloog thaum uas koj tu siab/ tsis muaj siab ua dab tsi. Vim li cas hnov zaj nkauj ntawd thiaj li muaj kev nyab xeeb rau koj los sis nplij koj siab dua li tham nrog ib tug phooj ywg?
- Kab lus pib: Thaum kuv nyuaj siab, kuv nyiam mloog ___________.
Phua: Steve Thoj
Saib daim yeeb yaj kiab txog “Steve Thao” los ntawm Green Card Entrepreneur Voices.
Pab Pawg Sib Tham/Sib Qhia Tswv Yim
- Saib daim yeeb yaj kiab: Saib ua ke.
- Tham: Txuj ci suab paj nruag pab Hmoob qhib siab qhia lawv cov kev xav li cas? Cov txuj ci no pab Hmoob nkag siab lawv tsev neeg li keeb kwm li cas? Cov txuj ci no pab Hmoob kho lub neej yav dhau lo li cas?
- Tshuaj xyuas: Thoj hais tias, “Txuj ci suab paj nruag yog ib txoj hauv kev rau peb qhia peb cov dab neeg, es tsis txhob cia lwm tus qhia rau peb.” Qhov nws hais no txhais tau li cas? Koj yuav siv txuj ci suab paj nruag los qhia koj zaj dab neeg li cas?
- Koj qhia koj cov kev xav li cas?
- Koj yuav siv txuj ci suab paj nruag lo qhia koj cov kev xav li cas?
Zom: Paj Ntaub Artwork
Nthuav qhia txog paj ntaub Hmoob, uas feem ntau yog siv los qhia dab neeg, tshwj xeeb li daim paj ntaub dab neeg. Qhia rau cov tub ntxhais tias paj ntaub dab neeg pib hauv cov yeej thoj nam tawg rog, uas yog ib txoj hauv kev cov Hmoob nthuav lawv cov txuj los khwv nyiaj. Lawv siv tes dag zog los tsim daim ntaub, ces siv tes los kos thiab xaws daim paj ntaub dab neeg qhia txog lawv lub neej, keeb kwm, thiab tej yam lawv tau ntsib. Muab ob peb daim paj ntaub dab neeg rau cov tub ntxhais kawm saib, thiab qhia cov qauv tshwj xeeb npe thiab txhais li cas. (Saib daim paj ntaub link hauv qab.)
Zaj Dab Neeg Luv Luv
Tsim ib daim ntawv paj ntaub 3 seem
- Daim Ntawv Paj Ntaub 3 seem design: 3 lub xwm fab xwm meem sib txuas, uas muaj ntug qauv Hmoob (roob/ qwj) ncig tag nrho 3 lub ntsais
- Cov tub ntxhais yuav kos duab rau txhua lub ntsais
- Xwm fab xwm meem 1: Kos duab qhia ib lub sij hawm nyuaj koj tau ntsib los
- Xwm fab xwm meem 2: Kos duab qhia seb dab tsi tau pab kom koj zoo siab/ nplij koj siab/ kho tau koj siab (tsev neeg, suab paj nraug, kos duab, lwm yam).
- Xwm fab xwm meem 3: Kos duab qhia koj cov kev cia siab koj muaj rau koj tus kheej yav tom ntej
- Cov tub ntxhais yuav kos duab rau txhua lub ntsais
- Cov tub ntxhais yuav sau peb kab lus txog lawv cov duab, ib kab lus hauv ib lub ntsais.
- Kuv daim duab qhia _________.
- No pab kuv (hnov tias) ______ vim _____.
- __________ ua rau kuv muaj kev cia siab rau yav tom ntej. .
Saib Dua: 3-2-1 Daim Pib Tawm
Siv ib daim ntawv (nyob hauv phau ntawv sau los sis ib daim ntawv me me) los sis saum huab cua, hais kom cov tub ntxhais sau teb cov lus no thiab muab rau tus xib fwb:
- Peb yam koj kawm tau hnub no
- Ob tug qauv uas muaj nyob hauv paj ntaub Hmoob
- Ib txoj hauv kev uas suab paj nruag/ paj ntaub pab tau neeg kev kho siab ko ntsws
Kev Pab Cov Tub Ntxhais Hais Ntau Hom Lus thiab Kawm Lus Askiv
- Siv cov kab lus pib thaum rov xav txog/tham txog kev kawm:
- Txuj ci suab paj nruag/ paj ntaub pab peb tau nrog _____
- Txuj ci suab paj nruag/ paj ntaub pab kho _______
- Txuj ci suab paj nruag/ paj ntaub ua rau kuv nkag siab ______.
- Kuv qhia kuv cov kev xav/ kuv tus kheej los ntawm ______.
- Thaum kuv _____, kuv mloog _____.
Ntsiab Lus thiab Txhais Li Cas
- Paj ntaub: Hmoob txuj ci teej tug uas siv koob los xaws rau daim ntaub
- Txuj Ci (suab paj nruag/paj ntaub/ kev kos duab): tej yam yus tsim los ntawm kev xav los qhia tswv yim thiab neeg cov kev xav, los tsim tej yam zoo nkauj, los sis los qhia tias yus pom lub ntiaj tej li cas
- Kev kho siab ntsws: qhov txheej txheem ntawm kev ua rau yus lub siab nkaj, siab tawv, los sis lub siab rov los ua ib lub tom qab yus raug tsim txom, tsis hais ntawm cev nqaij daim tawv los sis kev xav hauv siab
- Kev cia siab: kev ntseeg tias yam zoo yeej yuav tshwm sim
- Tus qauv: ib daim duab uas txhais tau ib lub tswv yim loj/tseem ceeb, los sis txhais tau ib qho ntsiab lus zoo
Teev Cov Khoom Siv
- Twj suab paj nruag Hmoob www.learnabouthmong.org/default_active_page_id=31.html
- Paj Ntaub https://learnuake.org/articles/hmong-culture/embroidery/
- Daim ntaub muaj qauv paj ntaub https://drive.google.com/file/d/1xbPy-QN1b9Oq90H28k_mWvihBg3xabvG/view
- Among Mountains video www.youtube.com/watch?v=VpT5bHrezxE
- Green Card Entrepreneur Voices – Steve Thoj daim yeeb yaj kiab video
- Liberated Ethnic Studies Model Curriculum Values and Principles (7 Cs) https://drive.google.com/file/d/1cGOs7rsY9wT2qI-yIQh5dye8snRjGYxr/view
- “Birdsong: the dying whistled language of Hmong in northern Laos” video – www.youtube.com/watch?v=_KIYwCieaMs
1 Kawm Txog: Lub Neej thiab Hom Lus – Hmoob Lub Neej thiab Hom Lus
Sij Hawm Qhia
- 1–2 hnub thaum chav kawm sib ntsib
Cov Khoom Siv
- Green Card Youth Voices: Immigration Stories from a St. Paul High School – Ib Yam Xyooj zaj dab neeg story thiab video
- T-Chart
Connections to the 7 Cs of Ethnic Studies
- Saib Xyuas: kawm txog keeb kwm Hmoob, haiv neeg Hmoob, thiab lus Hmoob kom muaj cib fim los lees paub thiab kho tus kheej
- Ua kev zoo siab: siv cov dab neeg Hmoob thiab pej xeem Hmoob cov dab neeg los piav dab neeg
Txheej Txheem Qhia
Taws: Hom Lus
Sau rau ntawm daim txiag:
Nyob zoo. Kuv lub npe hu ua . . .
(Hello. My name is . . .)
Nug cov tub ntxhais kawm seb puas muaj leej twg paub hom lus no lo sis nyeem tau. Hu ob peb tug los twv los sis nyeem kab lus rau txhua tus. Nug cov tub ntxhais kawm kom tsa tes yog tias lawv hais ib hom lus txawv uas tsis yog lus Askiv tom tsev.
Tig thiab Tham
Piv txwv tias koj tau khiav mus nyob ib lub teb chaws tshiab uas tsis muaj neeg paub hais, nyeem, los sis nkag siab koj hom lus. Koj yuav qhia rau lawv tias koj yog leej twg li cas? Koj yuav qhia koj zaj dab neeg rau lawv li cas?
- Hais kom ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws.
Phua: Kev Piav Dab Neeg
Qhia tias haiv neeg Hmoob yog ib haiv neeg pawg tsawg nyob hauv Suav Teb uas tau khiav tawm mus nyob thoob Sab Qab Teb Chaws Esxias. Meskas CIA tau rub Hmoob los pab tua Kob Tsov Rog Qab Rooj hauv Nplog Teb. Vim li no, coob tus Hmoob yuav tsum tau khiav tawm Nplog Teb mus nyob hauv cov yeej thoj nam tawg rog hauv Thaib Teb. Nim no, Hmoob nyob thoob Asmesliskas; cov coob nyob hauv lub xeev California, Minnesota, thiab Wisconsin. Hmoob nyob coob heev hauv lub ob nroog ntxaib. Hmoob lub neej thiab tus kheej tau hloov pauv vim kev yuav plam lawv hom lus thiab kab lis kev cai.
- Tham me ntsis txog Hmoob kev tsiv teb tsaws chaw: Suav Teb -> Nplog Teb -> cov yeej thoj nam tawg rog -> Asmesliskas
- Txhais “kev piav dab neeg”: keeb kwm qhia ib tiam dhau ib tiam los ntawm qhov ncauj, feem ntau yog los ntawm kev piav dab neeg, cov nkauj, los sis kev coj noj coj ua, es tsis yog los ntawm kev nyeem ib phau ntawv.
Tig thiab Tham
Thaum nyob hauv tsev kawm ntawv, cov tub ntxhais kawm kawm keeb kwm thaum lawv nyeem cov phau ntawv. Vim li cas kev piav dab neeg ho tseem ceeb ib yam li cov phau ntawv nyeem?
- Nug ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws.
Phua: Ntawv Hmoob Las Tees
- Piav qhia tias ntawv Hmoob Las Tees yog hom ntawv uas Hmoob coob tus siv niaj hnub no. Ntawv Hmoob Las Tees tsim thaum xyoo 1950s los ntawm ib co Txiv Plig Fab Kis. Ntawv Hmoob Las Tees siv cov tsiaj ntawv ABC uas peb paub, tiam sis cov tsiaj ntawv Hmoob lub suab txawv lawm xwb.
- Piav qhia me ntsis tias lus Hmoob yog ib yom lus muaj 8 lub suab cim. Tus tsiaj ntawv kawg ntawm ib lo lus Hmoob tsis muaj suab; nws qhia kom yus hais lo lus siab, qis, tus, los sis npub ntswg. Txhua lo lus Hmoob muaj nws lub ntsiab lus.
- Sau/tso lo lus Hmoob. Piav qhiav tias tus tsiaj ntawv “b” tsis muaj suab/tsis ua suab. Nws yog ib tug tsiaj ntawm cim, uas qhia yus kom hais lo lus nrog lub suab siab siab; nws cim zoo yam li suab paj nruag xwb.
Tig thiab Tham
Yog tias koj hais lo lus “Hmoob” tsis nrog lub suab siab siab, tiam sis nrog lub suab qis los tus, nws ho txawv li cas? Ib hom lus muaj feem tshuam ib tus neeg li keeb kwm piav dab neeg li cas?
- Nug ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws.
Zom: Ib Yam Xyooj Zaj Dab Neeg thiab kev kawm lom zem
- Muab “Ib Yam Xyooj” ib zaj lus luv luv los ntawm Green Card Youth Voices: Immigration Stories from a St. Paul High School, siv ntu nruab nrab ntawm nploog 3 txog 4
- Nyeem zaj dab neeg qhia txog Ib Yam lub neej nyob Asmesliskas nrov nrov rau sawv daws mloog, hais kom cov tub ntxhais kawm nyeem/mloog raws
Kev Kawm Siv T-Chart
- Muab cov tub ntxhais ib leeg ib daim ntawv T-chart, uas yeej muaj lo lus “Txwv Yus Hauv Kev” rau ib sab thiab “Pab Tau Yus” rau ib sab.
- Txwv Yus Hauv Kev– Hauv qab sab no, hais kom cov tub ntxhais kawm nrhiav thiab sau txog Ib Yam lub neej thaum uas nws ntsib tej yam nyuaj, xws li kho siab, tsis nkag siab tus kheej, hnov tau tias nws txawv lwm tus, thiab lwm yam tsis zoo/nyuab.
- Pab Tau Yus– Hauv qab sab no, hais kom cov tub ntxhais nrhiav thiab sau txog Ib Yam lub neej thaum uas nws ntsib kev zoo siab, xws li nws txaus siab rau nws tus kheej, nws muaj kev sib raug zoo nrog nws tsev neeg, thiab lwm yam kev zoo/yooj yim.
- Cov tub ntxhais yuav tsum nrhiav thiab sau kom tau li 3 mus rau 5 yam rau ib qho/sab.
Pab Pawg Sib Tham/Sib Qhia Tswv Yim
- Ib Yam zaj dab neeg muaj feem rau Minnesota tej keeb kwm li cas?
Saib Dua: 3-2-1 Daim Pib Tawm
Siv ib daim ntawv (nyob hauv phau ntawv sau los sis ib daim ntawv me me) los sis saum huab cua, hais kom cov tub ntxhais sau teb cov lus no thiab muab rau tus xib fwb:
- Peb yam lawv kawm tau txog keeb kwm Hmoob los sis lus Hmoob
- Ob qho vim li cas kev piav dab neeg thiaj tseem ceeb
- Ib lo lus nug uas lawv tseem muaj txog Hmoob keeb kwm/ kab lis kev cai
Kev Pab Cov Tub Ntxhais Hais Ntau Hom Lus thiab Kawm Lus Askiv
- Sau cov kab lus qhia pib hais lus thaum muaj kev sib tham
- Muab cov ntawv muaj T-Chart.
Ntsiab Lus thiab Txhais Li Cas
- Kev piav dab neeg: keeb kwm qhia ib tiam dhau ib tiam los ntawm qhov ncauj, feem ntau yog los ntawm kev piav dab neeg, cov nkauj, los sis kev coj noj coj ua, es tsis yog los ntawm kev nyeem ib phau ntawv.
- Ntawv Hmoob Las Tees: ib hom kev sau thiab nyeem ntawv Hmoob uas siv tib co tsiaj ntawv li lus Askiv tiam sis lub suab sib txawv
Teev Cov Khoom Siv
- Green Card Youth Voices: Immigration Stories from a St. Paul High School – Ib Yam Xyooj zaj dab neeg story thiab video
- Hmoob kev piav dab neeg yog dab tsi? www.mochimag.com/arts-culture/hmong-oral-tradition
- Ntawv Hmoob Las Tees yog dab tsi? www.hmongrpa.org
- Keeb Kwm Ntawm Haiv Neeg Hmoob www.mnhs.org/hmong/hmong-timeline
- Liberated Ethnic Studies Model Curriculum Values and Principles (7 Cs) https://drive.google.com/file/d/1cGOs7rsY9wT2qI-yIQh5dye8snRjGYxr/view
T-Chart
Kev qhia yuav ua li cas: Sau tswv yim rau daim ntawv T-Chart no thaum koj mloog Ib Yam zaj dab neeg. Ib co kev txwv nws hauv kev thiab ib co kev pab tau nws yog dab tsi?
|
Txwv Yus Hauv Kev Nrhiav thiab sau txog Ib Yam lub neej thaum uas nws ntsib tej yam nyuaj, xws li kho siab, tsis nkag siab tus kheej, hnov tau tias nws txawv lwm tus, thiab lwm yam tsis zoo/nyuab. |
Pab Tau Yus Nrhiav thiab sau txog Ib Yam lub neej thaum uas nws ntsib kev zoo siab, xws li nws txaus siab rau nws tus kheej, nws muaj kev sib raug zoo nrog nws tsev neeg, thiab lwm yam kev zoo/yooj yim. |
2 Kawm Txog: Kev Muaj Peev Xwm thiab Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam – Hmoob Kev Muaj Peev Xwm thiab Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam
Sij Hawm Qhia
- 1–2 hnub thaum chav kawm sib ntsib
Cov Khoom Siv
- Daim ntawv qhia txog Hmoob Cov Nom Tswv
- Green Card Entrepreneur Voices – Bo Thao-Urabe’s story
- Hmoob Khw Tshav Puam Qub thiab Hmoob Tshav Puam Tshiab (Zos Hmoob) images
Connections to the 7 Cs of Ethnic Studies
- Ua kev zoo siab: siv cov dab neeg Hmoob thiab pej xeem Hmoob cov dab neeg los piav dab neeg
- Kev tsis yooj yim: nkag siab tias pej xeem Hmoob thiab koom haum tau txhawb lawv lub zej zog li cas rau sab kev tawm suab, kev tawm tswv yim, thiab kev kho siab kho ntsws
Txheej Txheem Qhia
Taw: Cov qauv rau Kev Ua Tau Zoo/Kev Vam Meej
- Tso ib daim duab khw tshav puam qub los sis tshiab hauv St. Paul, Minnesota
- Thaum cov tub ntxhais kawm saib daim duab, nug lawv tias:
- Thaum cov Hmoob tawg rog tuaj txog hauv Asmesliskas, lawv nqa tsis tau dab tsi tuaj nrog lawv, tsuas yog nqa tau cov khaub ncaws lawv muaj thiab tej lub twj taig xwb. Saib daim duab khw tshav puam uas muag ntau yam thiab muaj neeg coob coob no, xav seb yuav tsum muaj yam dab tsi thiaj li yuav pab tau kom hais neeg ciaj sia thiab vam meej.
Tig thiab Tham
Hais kom cov tub ntxhais nrog tus khub ntawm ib sab tawm peb lub tswm yim (kev muaj peev xwm, kev rau siab ua hauj lwm, lwm yam ntxiv) uas lawv yuav tsum muaj thiaj li ciaj sia thiab qhib tau ib lub khw li daim duab, yog tias lawv tau tsiv mus nyob ib lub teb chaws tshiab uas lawv tsis paub cov lus hais ntawd thiab tsis muaj nyiaj.
- Hais kom ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws.
Phua: Kev Muaj Peev Xwm
Lees paub: No yog ib qhov kev taug rau coob tus Hmoob Meskas. Lwm cov Hmoob dab neeg/kev taug kuj txwv cov Hmoob Meskas, xws li cov Hmoob Suav, Hmoob Nplog, Hmoob Nyab Laj, thiab lwm haiv neeg. Tej zaum ib txhia kuj tau tawm tsam/ koom tes nrog cov Nyab Laj Liab los sis cov tub rog Nplog kom lawv muaj sia nyob los sis yeej txaus siab koom nrog lawv. Ib yam li ntawd, txhua txhua tus Hmoob tsis taug txoj kev ua neeg tawg rog los sis tuaj nyob Asmesliskas; coob tus kuj txiav txim siab nyob Nplog Teb thiab Thaib Teb; ib txhia khiav mus nyob lwm cov teb chaws thoob lub ntiaj teb no. Kev kawm hnub no yuav kawm txog cov dab neeg/ kev taug ntawm cov Hmoob Meskas.
Qhia: Hmoob yog ib haiv neeg pawg tsawg nyob hauv Suav Teb tuaj. Hauv keeb kwm ntau xyoo dhau los, cov neeg Suav thiab Hmoob tau sib ntaus sib tua txeeb av thiab peev txheej. Thaum kawg, Hmoob tsiv Suav Teb los mus nyob Sov Choj/ Sab Qab Teb Chaws Esxias. Hauv Nplog Teb, Meskas CIA tuaj rub Hmoob mus pab tua cov Nyab Laj Liab thiab cov tub rog Nplog thaum muaj Kob Tsov Rog Qab Rooj/Kob Tsov Rog Zais. Hmoob raug xaiv thiab rub mus ua tub rog vim lawv paub thaj av zoo; coob tus mus ua tub rog vim kom tsis txom nyem/muaj sia thaum lub sij hawm ua tsov rog. Thaum Asmesliskas khiav tawm tsis tua Kob Tsov Rog Nyab Laj, lawv kuj tso cov Hmoob tseg hauv Nplog Teb. Cov Hmoob tau ntsim kev tsim txom thiab raug cov tub rog Nplog tua; lawv yuav tsum tau tiv thaiv lawv tus kheej hauv tej hav zoov hauv Nplog Teb.
Txoj kev khiav hla tus Dej Nab Khoom los rau Thaib Teb yog ib txoj kev qhia tias Hmoob muaj peev xwm. Cov Hmoob yuav tsum tau nkaum hauv hav zoov, nrhiav zaub mov noj, khiav ua ib pawg, thiab feem ntau ces khiav thaum tsaus ntuj kom dim cov tub rog Nplog. Lub sij hawm thaum lawv khiav ces ib txhia yuav tau tso tseg lawv tej khoom, ib txhia yuav tau tso lawv tseg neeg tseg, ib co yuav tsum tau ev cov laus, ib co me nyuam quaj taug raug noj tshuaj yeeb kom txhob quaj kom ntsiag nto thaum yeeb ncuab nyob ze, thiab ib co me nyuam tau tuag vim noj yeeb ntau dhau lawm los sis txhaum yeeb. Hmoob lub siab tawv thiab lub cev peem tiag tiag lawv thiaj los txog tus dej, thiab hla daj mus rau Thaib Teb kom muaj kev ywj pheej. (Ntaub Ntawv Keeb Kwm Background Information)
- Kev muaj peev xwm yog ib yam los pab tus kheej kom peem kom dhau lub sij hawm nyuaj
- Nug cov tub ntxhais: Ib yam piv txwv tias Hmoob muaj peev xwm yog dab tsi?
- Cov Hmoob yauv tau nkaum, khiav thaum tsaus ntuj, thiab saib xyuas txhua tus zoo zoo kom mus txog tus Dej Nab Khoom.
Phua: Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam thiab Fwj Chim
Dhau ntawm keeb kwm los mus rau lub zej zog, ces qhia txog Hmoob kev sib txheeb thiab kev nom tswv. Qhia tias Minnesota yog vaj yog tsev rau ntau tshaj 90,000 tus Hmoob, uas St. Paul yog lub nroog muaj neeg nyob ntau tshaj plaws hauv Asmesliskas.
Lub zog ntawm Kab Lis Kev Cai
- Qhia tias kev sib txheeb/tsev kwv tij (clan system) yog ib yam muaj zog rau Hmoob. Siv ib pab pawg los piv txwv qhia txog qhov kev sib txheeb; piv txwv tias yog koj ib tug phooj ywg xav pib ib lub lag luam, ces txhua tus phooj ywg txhawb nws.
- Tig thiab Tham: Leej twg yog ib feem hauv koj tsev kwv tij, los sis “pab pawg”, los sis cov neeg uas koj ntseeg thiab tso siab tau?
- Txuas rau Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam: Qhia rau cov tub ntxhais tias kev tiv thaiv/tawm tsam tsis yog yuav sib ntaus/sib tua tas li, nws kuj txhais tau tias rub yus tsev neeg/ tsev kwv tij los sis lub zej zog los ua ke kom muaj suab thiab tau txais kev ncaj ncees.
Kev Nom Tswv
- Tau ntau xyoo, lub zej zog Hmoob hauv MN tsis muaj leej twg sawv cev hauv nroog los sis hauv tsoom fwv Meskas uas nkag siab txog lawv li keeb kwm thiab kab lis kev cai. Hmoob tsis muaj ib tug nom tswv sawv cev rau lawv ua ntej Mim Muas (Mee Moua) los khiav ua hauj lwm hauv tsoom fwv thaum 2002. Mim Muas yog thawj tug Hmoob raug xaiv los yog ib tug sawv cev rau lub xeev MN.
- Tsis yog tias nws siv nws lub suab los txhawb Hmoob xwb, nws yog ib tug qauv qhib tau qhov rooj rau Foom Hawj thiab lwm tus taug nws txog lwg, txhawb siab rau cov Hmoob Meskas kom nyiam txog kev khiav ua nom ua tswv.
Zom: Bo Thao-Urabe zaj dab neeg
- Muab ib ntu dab neeg ntawm “Bo Thao-Urabe” los ntawm Green Card Entrepreneur Voices, nploog 11–12 los rau cov tub ntxhais.
- Hais kom cov tub ntxhais nyeem zaj dab neeg txog Bo lub neej uas tau tsim tej kev zoo
Pab Pawg Sib Tham/Sib Qhia Tswv Yim
- Nqe Lus thiab Rov Qhia Dua: Ib tug khub nyeem zaj dab neeg; ib tug khub siv 5 lo lus los rov qhia zaj dab neeg dua. Thaum nyeem txog ib nrab, ces ob leeg sib hloov.
- Tham thiab tshuaj xyuas:
- Rov nco thiab tham txog: Bo tau ntsib tej kev nyuaj dab tsi thaum nws tseem yau?
- Kab lus pib: Bo tau ntsib ____./ In yam kev nyuaj Bo tau ntsib yog_____.
- Lub tswv yim: Bo siv nws kev peev xwm los pab nws pib nws cov hauj lwm?
- Kab lub pib: Bo siv nws kev peev xwm los ntawm ______. Qhov no pab nws vim ________.
- Txuas: Bo zaj dab neeg qhia txog kev tiv thaiv/kev tawm tsam li cas, xws li thaum nws siv nws lub fwj chim los tsim tej kev zoo rau lwm tus?
- Kab lus pib: Nws cov hauj lwm tau tsim kev hloov pauv rau lub zej zog los ntawm ____.
- Rov nco thiab tham txog: Bo tau ntsib tej kev nyuaj dab tsi thaum nws tseem yau?
Kawm Ntxiv: Daim ntawv qhia txog Hmoob Cov Nom Tswv
- Sau Hmoob nom tswv npe; hais cov tub ntxhais xaiv ib tug los tshawb fawb thiab sau txog rau ib daim ntawv.
- Piv txwv: Nkauj Lig Hawj (Kaohly Her), Fwm Lis (Fue Lee), Ntses Xyooj (Jay Xiong), Nelsie Yaj (Nelsie Yang), Samantha Vaj (Samantha Vang), Maiv Xyooj (Mai Xiong), Susan Pha, etc.
- Saib daim ntawv sau.
Saib Dua: Daim Pib Tawm
Hais kom cov tub ntxhais sau rau kab lus no kom meej/kom yog: “Zej zog Hmoob sib koom tes ua ke thiab siv _______ los tawm tsam __________, thiab tsim tau kev hloov los ntawm ______.”
Kev Pab Cov Tub Ntxhais Hais Ntau Hom Lus thiab Kawm Lus Askiv
- Siv ib daim ntawv teev/sau txog cov nom tswv Hmoob.
- Muab cov kab lus pib los pab cov tub ntxhais teb nus lug:
- Ib qho qauv zoo ib tug neeg yuav tsum muaj yog ____ vim _____.
- Kuv pom tias ____.
- Kuv ntseeg tias Hmoob Hnub tseem ceeb/ tsis tseem ceeb vim _____.
- Kuv xav tias tej zaum coob tus Hmoob nyiam khiav ua nom ua tswv vim _____.
- Peb ua kev zoo siab rau ___ vim ___./ Peb tib ___ vim ___.
Ntsiab Lus thiab Txhais Li Cas
- System: ib qho txheej txeem qhia tias yuav ua li cas vim yeej ua tseg li ntawd los thiaj ua hauj lwm zoo
- Kev peev xwm: muaj cuab kav sawv thiab peem kom dhau tej kev nyuaj/ sij haum nyuaj
- Tsev Kwv Tij: ib tsev neeg loj uas muaj sib txheeb los ntawm lub xeem thiab poj koob yawm txwv
- Kev hloov pauv: txoj kev uas hloov/ras ua yam tshiab
- Tus neeg ua nom tswv: ib tug neeg uas raug xaiv tsa los khiav hauj lwm hauv tsoom fwv thiab xaiv cai los rau lub nroog, lub xeev, los sis lub teb chaws
- Tus neeg ua lag luam: ib tug neeg uas pib thiab khiav nws lub lag luam/ hauj lwm los pab lwm tus daws teeb meem los sis tsim tej khoom/kev pab cuam rau neeg siv
Teev Cov Khoom Siv
- Green Card Entrepreneur Voices – Bo Thao-Urabe zaj dab neeg story
- Hmoob Khw Tshav Puam Qub thiab Hmoob Tshav Puam Tshiab (Zos Hmoob) cov duab (images)
- Kob Tsov Rog Qab Rooj/Kob Tsov Rog Zais hauv Nplog Teb www.cvmuseum.com/explore/the-secret-war
- Liberated Ethnic Studies Model Curriculum Values and Principles (7 Cs) https://drive.google.com/file/d/1cGOs7rsY9wT2qI-yIQh5dye8snRjGYxr/view
Daim Ntawv Qhia Txog Hmoob Cov Nom Tswv
Kev qhia yuav ua li cas: Xaiv ib tug nom tswv Hmoob uas khiav hauj lwm hauv tsoom fwv tam sim no los sis yav dhau los (Mim Muas, Foom hawj, Samantha Vaj, Tub Xyooj, Ntses Xyooj, Maiv Xyooj, lwm tus) los tshawb fawb txog. Kos nws daim duab hauv lub thawv. Siv cov ntaub ntawv muaj tseeb los sau teb cov lus nug hauv qab!
Cov Lub Muaj Tseeb:
Tus neeg nom tswv lub npe:__________________________________________
Muaj tsawg xyoo thiab xyoo raug xaiv ua hauj lwm: __________________
_______________________________________________________________________
Nroog thiab xeev nws nyob: __________________________________________
Ua hauj lwm dab tsi: __________________________________________________
Nws saib xyuas thaj cheeb tsam twg/lub nroog twg: __________________
________________________________________________________________________
Nyob pab pawg/tog nom tswv twg:_______________________________________
Txog nws tus kheej:
Nws yug qhov twg? ________________________________________________________________________________________________________
Nws mus kawm ntawv lub tsev kawm ntawv twg? ________________________________________________________________________________________________________
Nws ua hauj lwm dab tsi ua ntej nws raug xaiv los ua ib tug nom tswv? ________________________________________________________________________________________________________
Vim li cas nws txiav txim siab khiav ua hauj lwm rau tsoom fwv? ________________________________________________________________________________________________________
________________________________________________________________________________________________________
Nws Kub Siab Rau Dab Tsi:
2 los sis 3 yam teeb meem tseem ceeb uas ib tug neeg khiav ua nom tswv xav kho/hloov pauv/ntseeg yog dab tsi?
Teeb meem/ ntseeg/ yam 1: ________________________________________________________________________________________________________
Teeb meem/ntseeg/yam 2: ________________________________________________________________________________________________________
Teeb meem/ntseeg/ yam 3: ________________________________________________________________________________________________________
Sau txog ib los sis ob txoj cai/hauj lwm/tswv yim uas nws tau pab tsim los sis kos npe pom zoo thaum nws tseem ua hauj lwm hauv tsoom fwv.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Kev Cuam Tshuam:
Tus neeg nom tswv no tau pab los sis siv nws lub suab los txhawb Hmoob Meskas li cas? Sau ib yam muaj tiag ua piv txwv.
________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
Kev Xav Txog:
Vim li cas ho tseem ceeb rau Hmoob Meskas raug xaiv los yog ib tug sau kev cai thiab ua nom tswv/thawj coj hauv tsoom fwv? ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________
2 Kawm Txog: Kev Muaj Peev Xwm thiab Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam – Hmoob Kev Muaj Peev Xwm thiab Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam
Sij Hawm Qhia
- 1–2 hnub thaum chav kawm sib ntsib
Cov Khoom Siv
- Green Card Entrepreneur Voices – Bo Thao-Urabe zaj dab neeg story thiab video
- Hmoob Khw Tshav Puam Qub thiab Hmoob Tshav Puam Tshiab (Zos Hmoob) images
- Daim ntawv Hmoob Kev Peev Xwm thiab Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam
- Daim ntawv taug kev saib duab worksheet
Connections to the 7 Cs of Ethnic Studies
- Ua kev zoo siab: siv cov dab neeg Hmoob thiab pej xeem Hmoob cov dab neeg los piav dab neeg
- Kev tsis yooj yim: nkag siab tias pej xeem Hmoob thiab koom haum tau txhawb lawv lub zej zog li cas rau sab kev tawm suab, kev tawm tswv yim, thiab kev kho siab kho ntsws
Txheej Txheem Qhia
Taw: Cov qauv rau Kev Ua Tau Zoo/Kev Vam Meej
- Tso ib daim duab khw tshav puam qub los sis tshiab hauv St. Paul, Minnesota
- Thaum cov tub ntxhais kawm saib daim duab, qhia lawv tias:
- The first Hmong refugees began arriving in MN in 1975. They first arrived with little money, no English, no credit history, and very little of value other than the clothes on their backs and small household items such as pots and pans. Experts predicted they would be dependent on welfare for generations. Today, the Hmong community contributes hundreds of millions of dollars to the economy in Minnesota, with large shopping centers such as Hmongtown Marketplace, Hmong Village, and lots of other Hmong-owned businesses, shops, and restaurants throughout the Twin Cities.
Tig thiab Tham
Hais kom cov tub ntxhais nrog tus khub ntawm ib sab tawm tswm yim tias ib lub zej zog yuav tsum muaj dab tsi thiaj li tiv dhau ib kob tsov rog, tsiv teb tsaws chaw mus rau ib lub teb chaws tshiab, thiab tsuas siv tsib caug xyoo los tsim tau lag luam ruaj khov ntawm tes los.
- Hais kom ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws.
Phua: Kev Muaj Peev Xwm
Lees paub: No yog ib qhov kev taug rau coob tus Hmoob Meskas. Lwm cov Hmoob dab neeg/kev taug kuj txwv cov Hmoob Meskas, xws li cov Hmoob Suav, Hmoob Nplog, Hmoob Nyab Laj, thiab lwm haiv neeg. Tej zaum ib txhia kuj tau tawm tsam/ koom tes nrog cov Nyab Laj Liab los sis cov tub rog Nplog kom lawv muaj sia nyob los sis yeej txaus siab koom nrog lawv. Ib yam li ntawd, txhua txhua tus Hmoob tsis taug txoj kev ua neeg tawg rog los sis tuaj nyob Asmesliskas; coob tus kuj txiav txim siab nyob Nplog Teb thiab Thaib Teb; ib txhia khiav mus nyob lwm cov teb chaws thoob lub ntiaj teb no. Kev kawm hnub no yuav kawm txog cov dab neeg/ kev taug ntawm cov Hmoob Meskas.
Qhia: Hmoob yog ib haiv neeg pawg tsawg nyob hauv Suav Teb tuaj. Hauv keeb kwm ntau xyoo dhau los, cov neeg Suav thiab Hmoob tau sib ntaus sib tua txeeb av thiab peev txheej. Thaum kawg, Hmoob tsiv Suav Teb los mus nyob Sov Choj/ Sab Qab Teb Chaws Esxias. Hauv Nplog Teb, Meskas CIA tuaj rub Hmoob mus pab tua cov Nyab Laj Liab thiab cov tub rog Nplog thaum muaj Kob Tsov Rog Qab Rooj/Kob Tsov Rog Zais. Hmoob raug xaiv thiab rub mus ua tub rog vim lawv paub thaj av zoo; coob tus mus ua tub rog vim kom tsis txom nyem/muaj sia thaum lub sij hawm ua tsov rog. Thaum Asmesliskas khiav tawm tsis tua Kob Tsov Rog Nyab Laj, lawv kuj tso cov Hmoob tseg hauv Nplog Teb. Cov Hmoob tau ntsim kev tsim txom thiab raug cov tub rog Nplog tua; lawv yuav tsum tau tiv thaiv lawv tus kheej hauv tej hav zoov hauv Nplog Teb.
Txoj kev khiav hla tus Dej Nab Khoom los rau Thaib Teb yog ib txoj kev qhia tias Hmoob muaj peev xwm. Cov Hmoob yuav tsum tau nkaum hauv hav zoov, nrhiav zaub mov noj, khiav ua ib pawg, thiab feem ntau ces khiav thaum tsaus ntuj kom dim cov tub rog Nplog. Lub sij hawm thaum lawv khiav ces ib txhia yuav tau tso tseg lawv tej khoom, ib txhia yuav tau tso lawv tseg neeg tseg, ib co yuav tsum tau ev cov laus, ib co me nyuam quaj taug raug noj tshuaj yeeb kom txhob quaj kom ntsiag nto thaum yeeb ncuab nyob ze, thiab ib co me nyuam tau tuag vim noj yeeb ntau dhau lawm los sis txhaum yeeb. Hmoob lub siab tawv thiab lub cev peem tiag tiag lawv thiaj los txog tus dej, thiab hla daj mus rau Thaib Teb kom muaj kev ywj pheej. (Ntaub Ntawv Keeb Kwm Background Information)
- Kev muaj peev xwm yog ib yam los pab tus kheej kom peem kom dhau lub sij hawm nyuaj
- Nug cov tub ntxhais: Ib yam piv txwv tias Hmoob muaj peev xwm yog dab tsi?
- Cov Hmoob yauv tau nkaum, khiav thaum tsaus ntuj, thiab saib xyuas txhua tus zoo zoo kom mus txog tus Dej Nab Khoom.
Phua: Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam thiab Fwj Chim
Dhau ntawm keeb kwm los mus rau lub zej zog, ces qhia txog Hmoob kev sib txheeb thiab kev nom tswv. Qhia tias Minnesota yog vaj yog tsev rau ntau tshaj 90,000 tus Hmoob, uas St. Paul yog lub nroog muaj neeg nyob ntau tshaj plaws hauv Asmesliskas.
Lub zog ntawm Kab Lis Kev Cai
- Qhia tias kev sib txheeb/tsev kwv tij (clan system) yog ib yam muaj zog rau Hmoob. Siv ib pab pawg los piv txwv qhia txog qhov kev sib txheeb; piv txwv tias yog koj ib tug phooj ywg xav pib ib lub lag luam, ces txhua tus phooj ywg txhawb nws.
- Tig thiab Tham: Leej twg yog ib feem hauv koj tsev kwv tij, los sis “pab pawg”, los sis cov neeg uas koj ntseeg thiab tso siab tau?
- Txuas rau Kev Tiv Thaiv/Tawm Tsam: Qhia rau cov tub ntxhais tias kev tiv thaiv/tawm tsam tsis yog yuav sib ntaus/sib tua tas li, nws kuj txhais tau tias rub yus tsev neeg/ tsev kwv tij los sis lub zej zog los ua ke kom muaj suab thiab tau txais kev ncaj ncees.
Kev Nom Tswv
- Tau ntau xyoo, lub zej zog Hmoob hauv MN tsis muaj leej twg sawv cev hauv nroog los sis hauv tsoom fwv Meskas uas nkag siab txog lawv li keeb kwm thiab kab lis kev cai. Hmoob tsis muaj ib tug nom tswv sawv cev rau lawv ua ntej Mim Muas (Mee Moua) los khiav ua hauj lwm hauv tsoom fwv thaum 2002. Mim Muas yog thawj tug Hmoob raug xaiv los yog ib tug sawv cev rau lub xeev MN.
- Tsis yog tias nws siv nws lub suab los txhawb Hmoob xwb, nws yog ib tug qauv qhib tau qhov rooj rau Foom Hawj thiab lwm tus taug nws txog lwg, txhawb siab rau cov Hmoob Meskas kom nyiam txog kev khiav ua nom ua tswv.
Zom: Bo Thao-Urabe zaj dab neeg
- Saib daib yeeb yaj kiab “Bo Thao-Urabe” los ntawm Green Card Entrepreneur Voices,
Pab Pawg Sib Tham/Sib Qhia Tswv Yim
- Saib: Saib daim yeeb yaj kiab ua ke
- Sib tham: Bo zaj dab neeg Hmoob Meskas yog ib yam yuav ua kev zoo siab tau li cas? Dab tsi ua rau Bo muaj siab pab lwm tus? Bo xub yog ib tug neeg ua lag luam tau li cas, thiab nws tau ntsib tej teeb meem zoo li cas?
- Tshuaj xyuas kev muaj peev xw: Bo txoj kev peev xwm pab nws dhau los yog ib tug neeg vam meej rau kev ua lag luam li cas? Nws tau tawm tsam cov cai nom tswv tsim li cas?
Zom: Taug Kev Saib Duab
Los peb taug kev saib duab thiab tshuaj xyuas tej yam uas Hmoob Meskas tau peem dhau los. Yuav muaj plaub lub ntsiab lus/tswv yim qhia tias Hmoob tau muaj peev xwm thiab kev tiv thaiv, los ntawm kev siv lawv lub suab thiab tawm tsam kom muaj kev hloov pauv li lawv xav tau.
Tsim ib co ntawv rau txhua ntsiab lus/tswm yim hauv qab. Hais kom cov tub ntxhais ua ib pab pawg sib pab hloov nyeem cov ntawv thiab sau teb cov lus nug hauv daim ntawv txog lub ntsiab lus/tswv yim ntawd. Thaum xaus, kom tub ntxhais yuav teb cov lus nug nco txog kev kawm.
Tawm tsam rau Qub Tub Rog Hmoob cov Kev Pab Cuam (Kare11, Sahan Journal)
- System: Txawm tias cov tub rog Hmoob raug rub ua tub rog los ntawm Meskas CIA, nom tswv Meskas yeej tsis tau lees txais tias lawv yog tub rog Meskas thiab tsis tau txais kev pab cuam rau cov tub rog.
- Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam: Cov qub tub rog Hmoob tau koom nrog kev tawm tsam los tau ntau xyoo, tawm tsam hauv D.C., thiab tuaj yeem hnav khaub ncaws tub rog tawm rooj koom cov koob tsheej hauv xej zog kom pom tias Hmoob yeej tau ua tub rog rau Kob Tsov Rog Qab Rooj/ Kob Tsov Rog Zais.
- Kev Hloov Pauv: Tawm tias cov qub tub rog Hmoob tsis tau txais cov kev pab cuam li Asmesliskas cov tub rog los, Congress tsa ib txoj cai hu ua Hmong Veterans’ Naturalization Act of 2000, ua kom yooj yim zog rau cov qub tub rog Hmoob kom tau xeem xaj Meskas. Thaum 2026, MN yog thawj lub xeev tsa txoj cai uas lees thiab muab suab npe rau cov qub tub rog Hmoob uas tau tua Kob Tsov Rog Qab Rooj/ Kob Tsov Rog Zais hauv Nplog Teb.
Hmoob Hnub (Pioneer Press, NBC Bay Area)
- System: Hmoob tau tuaj nyob rau hauv California, Minnesota, thiab Wisconsin txij thaum 1975. Tiam sis, coob tus tsis pom Hmoob nyob hauv tsev kawm ntawv cov ntaub ntawv los sis lwm qhov hauv tsev kawm ntawv. Tsis tas li xwb, coob tus Meskas tseem tsis tau paub txog tias Hmoob yog leej twg thiab keeb kwm Hmoob, thiab coob tus tseem nug tias vim li cas cov Hmoob ho tuaj nyob hauv Asmesliskas.
- Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam: Hmoob tiv thaiv/ tawm tsam rau lawv tus kheej thiab siv lawv lub suab kom tau kev ncaij ncees. Hmoob pib qhia lawv zaj dab neeg thiab qhia lawv kab lis kev cai thaum muaj xwm txheej tseem ceem thiab muaj koom txoos, xws li tuav Hmoob Tshiab Peb Caug thiab tuav kev sib tw kis laj loj.
- Kev Hloov Pauv: Thaum 2013, Minnesota Governor Mark Dayton tau tshaj tawm tias lub Tsib Hlis 14 yog Hmoob Asmesliskas/Meskas Hnub; ces lwm lob xeev tau ua raws li thiab. Hnub no ces yog los hwm keeb kwm Hmoob, kab lis kev cai, thiab kev tau pab Asmesliskas, qhia lub zej zog txog Hmoob, thiab ua kev zoo siab rau Hmoob kev peev xwm thiab txhua yam zoo Hmoob tau ua.
Tiv Thaiv / Tawm Tsam Kev Kawm (Hmong American Charter Schools, HCPA)
- System: Tsev kawm ntawv qhia lus Askiv nkaus xwb ua rau ntau tus Hmoob tso tseg kev kawm thaum 1990s, thiab tseem tsis muaj ntaub ntawv txog/pom Hmoob los sis Hmoob kab lis kev cai tsis muaj feem hauv tsev kawm ntawv. Hmoob ntshaw kom lawv hom lus thiab kab lis kev cai muaj feem qhia hauv tsev kawm ntawv.
- Kev Thiv Thaiv/Kev Tawm Tsam: Cov niam txiv thiab thawj coj Hmoob tau teeb tsa thiab tsim ntau lub tsev kawm ntawv Hmoob charter uas yuav los qhia Hmoob lus thiab kab lis kev cai, muaj xib fwb Hmoob, thiab muaj noj zaub mob Hmoob rau pluas su.
- Kev Hloov Pauv: Minnesota yog lub hauv paus muaj cov tsev kawm ntawv Hmoob charter ntau ntau, xws li Hope Community Academy, Hmong College Prep Academy, Noble Academy, thiab New Millennium, nrog rau cov chav siv lus Hmoob los qhia. Saint Paul Public Schools yog thawj lub koog tsev kawm ntawv hauv lub xeev MN uas tsim tau ib qho kev pab cuam qhia ob hom lus, Hmoob thiab Askis.
Cov Nom Tswv Hmoob (MinnPost, MPR, Pioneer Press)
- System: Cov nom tswv (Meskas) feem ntau tsis quav ntsej txog cov neeg Esxias, tshwj xeeb ces yog Hmoob, vim Hmoob tsis nkag siab thiab tsis koom nrog kev nom tswv.
- Kev Thiv Thaiv/Kev Tawm Tsam: Cov thawj coj Hmoob nkaj siab tias yog xav kom nom tswv Meskas hnov lawv lub suab, lawv yuav tsum zaum saum rooj sib tham nrog cov nom tswv. Ces cov thawj coj Hmoob thiaj li maj mam pib sib tw khiav ua nom tswv, pib nrog pawg thawj coj saib xyuas tsev kawm ntawv thiab chaw ua hauj lwm hauv lub xeev.
- Kev Hloov Pauv: Cov thawj coj Hmoob hauv nroog ntxaib tau kawm paub yuav ua li cas thiaj khiav tau kev pab cuam thiab kev sib tw khiav ua nom txwv hauv zej zog. Ntau tus nom tswv Hmoob thoob plaws hauv California, Minnesota, thiab Wisconsin tau raug xaiv los ua city council members, state representatives, state senators, thiab tseem tau ya mayors (Kaohly Her, Jay Xiong, Fue Lee, Samantha Vang, Nelsie Yang, etc.).
Cov Lus Nug Txog Kev Xav/ Kev Sib Tham
- Koj pom tias muaj kev sib txuas los sis cov qauv dab tsi rau plaub lub ntsiab lus/tswv yim no, thiab cov kev paub tam sim no ntawm cov Hmoob Asmesliskas?
- Koj xav tias Hmoob Hnub puas tseem ceeb? Vim li cas ho tseem ceeb? Vim li cas ho tsis tseem ceeb?
- Kev tsim cov tsev kawm ntawv Hmoob charter tau hloov pauv/cuam tshuam cov tsev kawm ntawv Meskas/pej xeem hauv lub nroog ntxaib li cas?
- Koj xav tias vim li cas ntau tus Hmoob ho khiav ua nom tswv/khoom ua nom tswv?
- Plaub lus ntsiab lus/tswv yim no tau cuam tshuam/hloov pauv li cas rau zej zog?
- Peb ua kev zoo siab los iss tib/thuam plaub lub ntsiab lus/tswv yim no li cas?
Saib Dua: Daim Pib Tawm
Hais kom cov tub ntxhais sau rau kab lus no kom meej/kom yog: “Zej zog Hmoob sib koom tes ua ke thiab siv _______ los tawm tsam __________, thiab tsim tau kev hloov los ntawm ______.”
Kev Pab Cov Tub Ntxhais Hais Ntau Hom Lus thiab Kawm Lus Askiv
- Muab cov kab lus pib los pab cov tub ntxhais teb nus lug:
- Kuv pom tias ____.
- Kuv ntseeg tias Hmoob Hnub tseem ceeb/ tsis tseem ceeb vim _____.
- Kuv xav tias tej zaum coob tus Hmoob nyiam khiav ua nom ua tswv vim _____.
- Peb ua kev zoo siab rau ___ vim ___./ Peb tib ___ vim ___.
Vocabulary and Definitions
- System: ib qho txheej txeem qhia tias yuav ua li cas vim yeej ua tseg li ntawd los thiaj ua hauj lwm zoo
- Kev peev xwm: muaj cuab kav sawv thiab peem kom dhau tej kev nyuaj/ sij haum nyuaj
- Tsev Kwv Tij: ib tsev neeg loj uas muaj sib txheeb los ntawm lub xeem thiab poj koob yawm txwv
- Kev hloov pauv: txoj kev uas hloov/ras ua yam tshiab
- Tus neeg ua nom tswv: ib tug neeg uas raug xaiv tsa los khiav hauj lwm hauv tsoom fwv thiab xaiv cai los rau lub nroog, lub xeev, los sis lub teb chaws
- Tus neeg ua lag luam: ib tug neeg uas pib thiab khiav nws lub lag luam/ hauj lwm los pab lwm tus daws teeb meem los sis tsim tej khoom/kev pab cuam rau neeg siv
Resource List
-
- River Crossing Paj Ntaub www.lchshistory.org/hmong-story-cloths
- Green Card Entrepreneur Voices – Bo Thao-Urabe zaj dab neeg story thiab yeeb yaj kiab video
- Ntaub ntawv txog Kob Tsov Rog Qab Rooj/ Kob Tsov Rog Zais, Chippewa Valley Museum-Hmong in Eau Claire Secret War, www.cvmuseum.com/explore/the-secret-war
- Meskas CIA, cov Hmoob thiab Kob Tsov Rog Qab Rooj/ Kob Tsov Rog Zais www.mnvietnam.org/story/the-cia-the-hmong-and-the-secret-war/index.html
- Tsev Kwv Tij (Clan System) https://geriatrics.stanford.edu/ethnomed/ethno-med/hmong/hmong-american/introduction/family.html
- Cov Nom Tswv Hmoob
- Pioneer Press www.twincities.com/1991/11/06/hmong-woman-elected-to-st-paul-school-board
- Tiv Thaiv Kev Kawm
- Hmong American Charter Schools https://docs.lib.purdue.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1195&context=jsaaea
- Hmoob Hnub
- Pioneer Press www.twincities.com/2013/05/09/first-hmong-american-day-taking-place-sunday-at-community-center
- Tawm tsam rau Qub Tub Rog Hmoob cov Kev Pab Cuam
- Sahan Journal https://sahanjournal.com/immigration/minnesota-senate-legislature-hmong-war-veterans-bill
- Liberated Ethnic Studies Model Curriculum Values and Principles (7 Cs) https://drive.google.com/file/d/1cGOs7rsY9wT2qI-yIQh5dye8snRjGYxr/view
1 Kawm Txog: Lub Neej thiab Hom Lus – Hmoob Lub Neej thiab Hom Lus
Sij Hawm Qhia
- 1–2 hnub thaum chav kawm sib ntsib
Cov Khoom Siv
- Green Card Youth Voices: Immigration Stories from a St. Paul High School – Ib Yam Xyooj zaj dab neeg story thiab video
- Duab Paj ntaub images – xaiv ib daim
Connections to the 7 Cs of Ethnic Studies
- Saib Xyuas: kawm txog keeb kwm Hmoob, haiv neeg Hmoob, thiab lus Hmoob kom muaj cib fim los lees paub thiab kho tus kheej
- Ua kev zoo siab: using Hmong counter-stories and community narratives through storytelling
Txheej Txheem Qhia
Taw: Hom Lus los sis Duab
Kev Xaiv A: Hom Lus
Sau rau ntawm daim txiag:
Nyob zoo. Kuv lub npe hu ua . . .
(Hello. My name is . . .)
Nug cov tub ntxhais kawm seb puas muaj leej twg paub hom lus no lo sis nyeem tau. Hu ob peb tug los twv los sis nyeem kab lus rau txhua tus. Nug cov tub ntxhais kawm kom tsa tes yog tias lawv hais ib hom lus txawv uas tsis yog lus Askiv tom tsev.
Tig thiab Tham
Piv txwv tias koj tau khiav mus nyob ib lub teb chaws tshiab uas tsis muaj neeg paub hais, nyeem, los sis nkag siab koj hom lus. Koj yuav qhia rau lawv tias koj yog leej twg li cas? Koj yuav qhia koj zaj dab neeg rau lawv li cas?
- Hais kom ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws.
Kev Xaiv B: Duab
Tso ib daim duab paj ntaub qub paj ntaub clothing piece.
Hais kom cov tub ntxhais sib tham seb hom lus los sis cov lus uas cov qauv qhia yog dab tsi. Qhia rau lawv tias cov Hmoob ntseeg tias lawv cov lus thaum qub ub yog muab sau los sis xaws rau ntawm Hmoob cov khaub ncaws thiab paj ntaub ua lus zais ceeb toom lwm tus txog kev phom sij. Tiam sis, dhau ib lub sij hawm los, cov lus hais tau ploj mus tag; txhua yam uas tshuav tam sim no ces yog cov cim thiab cov qauv lawm xwb.
Phua: Kev Piav Dab Neeg
Qhia tias haiv neeg Hmoob yog ib haiv neeg pawg tsawg nyob hauv Suav Teb uas tau khiav tawm mus nyob thoob Sab Qab Teb Chaws Esxias. Meskas CIA tau rub Hmoob los pab tua Kob Tsov Rog Qab Rooj hauv Nplog Teb. Vim li no, coob tus Hmoob yuav tsum tau khiav tawm Nplog Teb mus nyob hauv cov yeej thoj nam tawg rog hauv Thaib Teb. Nim no, Hmoob nyob thoob Asmesliskas; cov coob nyob hauv lub xeev California, Minnesota, thiab Wisconsin. Hmoob nyob coob heev hauv lub ob nroog ntxaib. Hmoob lub neej thiab tus kheej tau hloov pauv vim kev yuav plam lawv hom lus thiab kab lis kev cai.
Piav tias tau ntau tiam, cov Hmoob siv lus los piav dab neeg xwb. Cov Hmoob tsis muaj ntaub ntawv sau tseg txog lawv cov keeb kwm vim raug kev tsim txom los ntawm haiv neeg Suav. Lawv tsiv Suav Teb los mus rau Suav Qab Teb ua ntej tsiv mus Sov Choj/ Sab Qab Teb Chaws Esxias. Thaum lawv khiav ces, lawv tau poob thiab plam lawv cov ntaub ntawv.
Tiam sis, kev piav dab neeg yeej yog lawv ib txoj hauv kev tseem ceeb los qhia Hmoob keeb kwm, kev ntshaw, kev ntseeg, kab lis kev cai, thiab dab neeg. Hmoob muaj peev xwm qhia lawv cov kab lis kev cai thiab keeb kwm los ntawm kev piav dab neeg thiab hais lus. Cov dab neeg qhia txog kev ua neej, ua rau yus pom lub ntiaj ntej, thiab ua rau yus nkag siab tus kheej/lub neej thiab lub zej zog. Kev piav dab neeg kuj yog ib qho tseem ceeb ceev/khaws cov ntaub ntawv ntawm cov poj koob yawm txwv, kev tsiv teb tsaws chaw, thiab lub neej, nrog rau cov nplua rog loj thiab kev tsis sib haum xeeb.
Phua: Ntawv Hmoob Las Tees
- Piav qhia tias ntawv Hmoob Las Tees yog hom ntawv uas Hmoob coob tus siv niaj hnub no. tawv Hmoob Las Tees tsim thaum xyoo 1950s los ntawm ib co Txiv Plig Fab Kis thiab ib co kws Hmoob hauv Nplog Teb: Txiv Plig Nyiaj Pov (Father Yves Bertrais), Dr. Smalley, and Dr. Barney, nrog rau ob peb tug Hmoob nyob hauv zos
Tig thiab Tham
Thaum lwm tus tib neeg txawv teb chaws muaj fwj chim tuaj tsim ntaub ntawv rau yus haiv neeg sau, qhov no muaj feem hloov pauv/cuam tshuam yus tus kheej/ lub neej li cas?
- Nug ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws.
Chunk: Lus Hmoob thiab Cov Cim Suab
- Piav qhia me ntsis tias lus Hmoob yog ib yom lus muaj 8 lub suab cim. Tus tsiaj ntawv kawg ntawm ib lo lus Hmoob tsis muaj suab; nws qhia kom yus hais lo lus siab, qis, tus, los sis npub ntswg. Txhua lo lus Hmoob muaj nws lub ntsiab lus.
- Lus Hmoob feem ntau cov ib lo lus thiab luv luv. Txhua lo lus muaj tsiaj ntawv txiv, tsiaj ntawv niam, thiab cim suab
- Tsiaj ntawv txiv muaj ib mus txog plaub tug/lub suab ua ke. Tsiaj ntawv niam yog ib los sis ob tug ua ke, thiab cov cim suab ces yog ib tug tsiaj ntawv xwb.
Tig thiab Tham
Yog tias ib tug neeg tsis paub nws hom lus, nws yuav ua li cas thiaj li qhia tau nws tej kab lis kev cai los sis keeb kwm?
- Nug ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws.
Zom: Ib Yam Xyooj Zaj Dab Neeg thiab tshuaj xyuas
-
Muab “Ib Yam Xyooj” ib zaj lus luv luv los ntawm Green Card Voices: St. Paul, pib saum toj nploog 3 mus txog nploog 4 (saib hauv qab, pib ntawm thawj nqe lus)
-
Cia cov tub ntxhais nyeem Ib Yam zaj dab neeg nyob hauv Asmesliskas
Pab Pawg Sib Tham/Sib Qhia Tswv Yim
-
Nyeem: Nyeem zaj dab neeg ua ke.
-
Sib tham: Ib yam zaj dab neeg ceev tseg nws tus kheej/lub neej li cas? Nws txuam/txia/ koom tau nrog Meskas kev coj noj coj ua/ kab lis kev cai li cas?
-
Tshuaj xyuas tus kheej/lub neej: Txawm hais tias sau ua lus Askiv xwb los, Ib Yam ceev tseg thiab ua kev zoo siab rau nws tus kheej/lub neej li cas?
Cov Lus Nug Uas Txhawb Kev Sib Tham Hauv Chav Kawm
-
Hauv zaj dab neeg, ib hom lus no yog kev txhawb los sis kev thaiv ib tus neeg hauv kev li cas?
-
Ib Yam qhia tias nws muaj feem koom tau lwm tus thiab thiab lees paub tias nws yog Hmoob li cas?
-
Muab Ib Yam zaj dab neeg los piv koj zaj, dab tsi zoo tib yam thiab dab tsi sib txawv? Peb yuav ua kev zoo siab los sis lees txais peb qhov kev sib txawv li cas?
-
Muaj ntau tshaj 90,000 tus neeg Hmoob nyob hauv Minnesota, koj xav tias vim li cas keeb kwm Hmoob thiaj li tsis muaj feem nyob hauv Meskas cov phau ntawv keeb kwm?
-
Hom lus hais muaj nqis rau Hmoob tus kheej/lub neej li cas? Yog tsis paub lus Hmoob lawm ces yus puas yog ib tug Hmoob tiag tiag? Vim li cas yus tseem yog Hmoob tiag tiag los sis tsis yog lawm?
Saib Dua: 3-2-1 Daim Pib Tawm
Siv ib daim ntawv (nyob hauv phau ntawv sau los sis ib daim ntawv me me) los sis saum huab cua, hais kom cov tub ntxhais sau teb cov lus no thiab muab rau tus xib fwb:
-
Peb yam lawv kawm tau txog keeb kwm Hmoob los sis lus Hmoob
-
Ob qho vim li cas lus thiab kab lis kev cai muaj feem/cuam tshuab rau Hmoob tus kheej/lub neej
-
Ib lo lus nug koj tseem muaj txog kev sib raug/sib tshuam ntawm lus thiab tus kheej/lub neej
Kev Pab Cov Tub Ntxhais Hais Ntau Hom Lus thiab Kawm Lus Askiv
-
Sau cov kab lus qhia pib hais lus thaum muaj kev sib tham
-
Hauv zaj dab neeg, ib hom lus no yog kev txhawb los sis kev thaiv ib tus neeg hauv kev li cas?
-
Lus yog ib qho tshawb yus hauv kev vim …..
-
Lus yog ib qho thaiv yus hauv kev vim …..
-
-
Ib Yam qhia tias nws muaj feem koom tau lwm tus thiab thiab lees paub tias nws yog Hmoob li cas?
-
Ib Yam hnov tau tias nws muaj feem koom tau lwm tus vim/ los ntawm . . .
-
Ib Yam hnov tau tias nws yog nws tus kheej dua vim nws ua tau . . .
-
-
Muab Ib Yam zaj dab neeg los piv koj zaj, dab tsi zoo tib yam thiab dab tsi sib txawv? Peb yuav ua kev zoo siab los sis lees txais peb qhov kev sib txawv li cas?
-
Ib Yam thiab kuv zaj dab neeg zoo tib yam vim . . .
-
Ib Yam thiab kuv zaj dab neeg sib txawv vim . . .
-
Muaj ntau tshaj 90,000 tus neeg Hmoob nyob hauv Minnesota, koj xav tias vim li cas keeb kwm Hmoob thiaj li tsis muaj feem nyob hauv Meskas cov phau ntawv keeb kwm?
-
Kuv xav tias keeb kwm Hmoob tsis nyob hauv Meskas cov phau ntawv vim . . .
-
-
Hom lus hais muaj nqis rau Hmoob tus kheej/lub neej li cas? Yog tsis paub lus Hmoob lawm ces yus puas yog ib tug Hmoob tiag tiag? Vim li cas yus tseem yog Hmoob tiag tiag los sis tsis yog lawm?
-
(Lus) Hmoob tseem ceeb vim . . .
-
Ib leeg tseem yog/ tsis yog Hmoob tiag tiag yog nws tsis paub lus Hmoob vim….
-
Ntsiab Lus thiab Txhais Li Cas
-
Cov neeg tawg rog: cov pab pawg neeg uas tau tsiv teb tsaws chaw deb ntawm lawv lub qub teb chaws mus rau lwm lub
-
Paj ntaub: Hmoob txuj ci teej tug uas siv koob los xaws rau daim ntaub
-
Ntawv Hmoob Las Tees: ib hom kev sau thiab nyeem ntawv Hmoob uas siv tib co tsiaj ntawv li lus Askiv tiam sis lub suab sib txawv
-
Kev piav dab neeg: keeb kwm qhia ib tiam dhau ib tiam los ntawm qhov ncauj, feem ntau yog los ntawm kev piav dab neeg, cov nkauj, los sis kev coj noj coj ua, es tsis yog los ntawm kev nyeem ib phau ntawv.
-
Txuam/txia: txoj kev uas mus koom/coj lwm tus cov kab lis kev cai
Teev Cov Khoom Siv
-
Paj ntaub images – xaiv ib daim
-
Green Card Youth Voices: Immigration Stories from a St. Paul High School – Ib Yam Xyooj zaj dab neeg story thiab video
-
Hmoob kev piav dab neeg yog dab tsi? https://www.mochimag.com/arts-culture/hmong-oral-tradition/
-
Ntawv Hmoob Las Tees yog dab tsi? https://www.hmongrpa.org/
-
Liberated Ethnic Studies Model Curriculum Values and Principles (7 Cs) https://drive.google.com/file/d/1cGOs7rsY9wT2qI-yIQh5dye8snRjGYxr/view