+
Hmong Community Archives - Green Card Voices
w

2 Kawm Txog: Kev Muaj Peev Xwm thiab Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam – Hmoob Kev Muaj Peev Xwm thiab Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam

Sij Hawm Qhia

  • 1–2 hnub thaum chav kawm sib ntsib

 

Cov Khoom Siv

  • Daim ntawv qhia txog Hmoob Cov Nom Tswv 
  • Green Card Entrepreneur Voices – Bo Thao-Urabe’s story
  • Hmoob Khw Tshav Puam Qub thiab Hmoob Tshav Puam Tshiab (Zos Hmoob) images 

Connections to the 7 Cs of Ethnic Studies

  • Ua kev zoo siab: siv cov dab neeg Hmoob thiab pej xeem Hmoob cov dab neeg los piav dab neeg
  • Kev tsis yooj yim: nkag siab tias pej xeem Hmoob thiab koom haum tau txhawb lawv lub zej zog li cas rau sab kev tawm suab, kev tawm tswv yim, thiab kev kho siab kho ntsws

Txheej Txheem Qhia

 

Taw: Cov qauv rau Kev Ua Tau Zoo/Kev Vam Meej

  • Tso ib daim duab khw tshav puam qub los sis tshiab hauv St. Paul, Minnesota
  • Thaum cov tub ntxhais kawm saib daim duab, nug lawv tias:
  •        Thaum cov Hmoob tawg rog tuaj txog hauv Asmesliskas, lawv nqa tsis tau dab tsi tuaj nrog lawv, tsuas yog nqa tau cov khaub ncaws lawv muaj thiab tej lub twj taig xwb. Saib daim duab khw tshav puam uas muag ntau yam thiab muaj neeg coob coob no, xav seb yuav tsum muaj yam dab tsi thiaj li yuav pab tau kom hais neeg ciaj sia thiab vam meej.

 

Tig thiab Tham

Hais kom cov tub ntxhais nrog tus khub ntawm ib sab tawm peb lub tswm yim (kev muaj peev xwm, kev rau siab ua hauj lwm, lwm yam ntxiv) uas lawv yuav tsum muaj thiaj li ciaj sia thiab qhib tau ib lub khw li daim duab, yog tias lawv tau tsiv mus nyob ib lub teb chaws tshiab uas lawv tsis paub cov lus hais ntawd thiab tsis muaj nyiaj.

  • Hais kom ob peb tug tub ntxhais kawm qhia lawv cov tswv yim rau sawv daws. 

 

Phua: Kev Muaj Peev Xwm

Lees paub: No yog ib qhov kev taug rau coob tus Hmoob Meskas. Lwm cov Hmoob dab neeg/kev taug kuj txwv cov Hmoob Meskas, xws li cov Hmoob Suav, Hmoob Nplog, Hmoob Nyab Laj, thiab lwm haiv neeg. Tej zaum ib txhia kuj tau tawm tsam/ koom tes nrog cov Nyab Laj Liab los sis cov tub rog Nplog kom lawv muaj sia nyob los sis yeej txaus siab koom nrog lawv. Ib yam li ntawd, txhua txhua tus Hmoob tsis taug txoj kev ua neeg tawg rog los sis tuaj nyob Asmesliskas; coob tus kuj txiav txim siab nyob Nplog Teb thiab Thaib Teb; ib txhia khiav mus nyob lwm cov teb chaws thoob lub ntiaj teb no. Kev kawm hnub no yuav kawm txog cov dab neeg/ kev taug ntawm cov Hmoob Meskas.

 

Qhia: Hmoob yog ib haiv neeg pawg tsawg nyob hauv Suav Teb tuaj. Hauv keeb kwm ntau xyoo dhau los, cov neeg Suav thiab Hmoob tau sib ntaus sib tua txeeb av thiab peev txheej. Thaum kawg, Hmoob tsiv Suav Teb los mus nyob Sov Choj/ Sab Qab Teb Chaws Esxias. Hauv Nplog Teb, Meskas CIA tuaj rub Hmoob mus pab tua cov Nyab Laj Liab thiab cov tub rog Nplog thaum muaj Kob Tsov Rog Qab Rooj/Kob Tsov Rog Zais. Hmoob raug xaiv thiab rub mus ua tub rog vim lawv paub thaj av zoo; coob tus mus ua tub rog vim kom tsis txom nyem/muaj sia thaum lub sij hawm ua tsov rog. Thaum Asmesliskas khiav tawm tsis tua Kob Tsov Rog Nyab Laj, lawv kuj tso cov Hmoob tseg hauv Nplog Teb. Cov Hmoob tau ntsim kev tsim txom thiab raug cov tub rog Nplog tua; lawv yuav tsum tau tiv thaiv lawv tus kheej hauv tej hav zoov hauv Nplog Teb.

 

Txoj kev khiav hla tus Dej Nab Khoom los rau Thaib Teb yog ib txoj kev qhia tias Hmoob muaj peev xwm. Cov Hmoob yuav tsum tau nkaum hauv hav zoov, nrhiav zaub mov noj, khiav ua ib pawg, thiab feem ntau ces khiav thaum tsaus ntuj kom dim cov tub rog Nplog. Lub sij hawm thaum lawv khiav ces ib txhia yuav tau tso tseg lawv tej khoom, ib txhia yuav tau tso lawv tseg neeg tseg, ib co yuav tsum tau ev cov laus, ib co me nyuam quaj taug raug noj tshuaj yeeb kom txhob quaj kom ntsiag nto thaum yeeb ncuab nyob ze, thiab ib co me nyuam tau tuag vim noj yeeb ntau dhau lawm los sis txhaum yeeb. Hmoob lub siab tawv thiab lub cev peem tiag tiag lawv thiaj los txog tus dej, thiab hla daj mus rau Thaib Teb kom muaj kev ywj pheej.  (Ntaub Ntawv Keeb Kwm Background Information)

  • Kev muaj peev xwm yog ib yam los pab tus kheej kom peem kom dhau lub sij hawm nyuaj 
  • Nug cov tub ntxhais: Ib yam piv txwv tias Hmoob muaj peev xwm yog dab tsi? 
    • Cov Hmoob yauv tau nkaum, khiav thaum tsaus ntuj, thiab saib xyuas txhua tus zoo zoo kom mus txog tus Dej Nab Khoom. 

Phua: Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam thiab Fwj Chim

Dhau ntawm keeb kwm los mus rau lub zej zog, ces qhia txog Hmoob kev sib txheeb thiab kev nom tswv. Qhia tias Minnesota yog vaj yog tsev rau ntau tshaj 90,000 tus Hmoob, uas St. Paul yog lub nroog muaj neeg nyob ntau tshaj plaws hauv Asmesliskas.

 

Lub zog ntawm Kab Lis Kev Cai

  • Qhia tias kev sib txheeb/tsev kwv tij (clan system) yog ib yam muaj zog rau Hmoob. Siv ib pab pawg los piv txwv qhia txog qhov kev sib txheeb; piv txwv tias yog koj ib tug phooj ywg xav pib ib lub lag luam, ces txhua tus phooj ywg txhawb nws. 
    • Tig thiab Tham: Leej twg yog ib feem hauv koj tsev kwv tij, los sis “pab pawg”, los sis cov neeg uas koj ntseeg thiab tso siab tau?
  • Txuas rau Kev Tiv Thaiv/Kev Tawm Tsam: Qhia rau cov tub ntxhais tias kev tiv thaiv/tawm tsam tsis yog yuav sib ntaus/sib tua tas li, nws kuj txhais tau tias rub yus tsev neeg/ tsev kwv tij los sis lub zej zog los ua ke kom muaj suab thiab tau txais kev ncaj ncees. 

 

Kev Nom Tswv 

  • Tau ntau xyoo, lub zej zog Hmoob hauv MN tsis muaj leej twg sawv cev hauv nroog los sis hauv tsoom fwv Meskas uas nkag siab txog lawv li keeb kwm thiab kab lis kev cai. Hmoob tsis muaj ib tug nom tswv sawv cev rau lawv ua ntej Mim Muas (Mee Moua) los khiav ua hauj lwm hauv tsoom fwv thaum 2002. Mim Muas yog thawj tug Hmoob raug xaiv los yog ib tug sawv cev rau lub xeev MN.
  • Tsis yog tias nws siv nws lub suab los txhawb Hmoob xwb, nws yog ib tug qauv qhib tau qhov rooj rau Foom Hawj thiab lwm tus taug nws txog lwg, txhawb siab rau cov Hmoob Meskas kom nyiam txog kev khiav ua nom ua tswv. 

 

Zom: Bo Thao-Urabe zaj dab neeg

  • Muab ib ntu dab neeg ntawm “Bo Thao-Urabe” los ntawm Green Card Entrepreneur Voices, nploog 11–12 los rau cov tub ntxhais.
  • Hais kom cov tub ntxhais nyeem zaj dab neeg txog Bo lub neej uas tau tsim tej kev zoo

  

Pab Pawg Sib Tham/Sib Qhia Tswv Yim

  • Nqe Lus thiab Rov Qhia Dua: Ib tug khub nyeem zaj dab neeg; ib tug khub siv 5 lo lus los rov qhia zaj dab neeg dua. Thaum nyeem txog ib nrab, ces ob leeg sib hloov. 
  • Tham thiab tshuaj xyuas: 
    • Rov nco thiab tham txog: Bo tau ntsib tej kev nyuaj dab tsi thaum nws tseem yau?  
      • Kab lus pib: Bo tau ntsib ____./ In yam kev nyuaj Bo tau ntsib yog_____.
    • Lub tswv yim: Bo siv nws kev peev xwm los pab nws pib nws cov hauj lwm?
      • Kab lub pib: Bo siv nws kev peev xwm los ntawm ______. Qhov no pab nws vim ________.
    • Txuas: Bo zaj dab neeg qhia txog kev tiv thaiv/kev tawm tsam li cas, xws li thaum nws siv nws lub fwj chim los tsim tej kev zoo rau lwm tus?
      • Kab lus pib: Nws cov hauj lwm tau tsim kev hloov pauv rau lub zej zog los ntawm ____.

 

 

Kawm Ntxiv: Daim ntawv qhia txog Hmoob Cov Nom Tswv

  • Sau Hmoob nom tswv npe; hais cov tub ntxhais xaiv ib tug los tshawb fawb thiab sau txog rau ib daim ntawv. 
    • Piv txwv: Nkauj Lig Hawj (Kaohly Her), Fwm Lis (Fue Lee), Ntses Xyooj (Jay Xiong), Nelsie Yaj (Nelsie Yang), Samantha Vaj (Samantha Vang), Maiv Xyooj (Mai Xiong), Susan Pha, etc.
    • Saib daim ntawv sau.

 

Saib Dua: Daim Pib Tawm

Hais kom cov tub ntxhais sau rau kab lus no kom meej/kom yog: “Zej zog Hmoob sib koom tes ua ke thiab siv _______ los tawm tsam __________, thiab tsim tau kev hloov los ntawm ______.” 

Kev Pab Cov Tub Ntxhais Hais Ntau Hom Lus thiab Kawm Lus Askiv

  • Siv ib daim ntawv teev/sau txog cov nom tswv Hmoob.
  • Muab cov kab lus pib los pab cov tub ntxhais teb nus lug:
    • Ib qho qauv zoo ib tug neeg yuav tsum muaj yog ____ vim _____.
    • Kuv pom tias ____.
    • Kuv ntseeg tias Hmoob Hnub tseem ceeb/ tsis tseem ceeb vim _____.
    • Kuv xav tias tej zaum coob tus Hmoob nyiam khiav ua nom ua tswv vim _____.
    • Peb ua kev zoo siab rau ___ vim ___./ Peb tib ___ vim ___.

Ntsiab Lus thiab Txhais Li Cas

  • System: ib qho txheej txeem qhia tias yuav ua li cas vim yeej ua tseg li ntawd los thiaj ua hauj lwm zoo
  • Kev peev xwm: muaj cuab kav sawv thiab peem kom dhau tej kev nyuaj/ sij haum nyuaj 
  • Tsev Kwv Tij: ib tsev neeg loj uas muaj sib txheeb los ntawm lub xeem thiab poj koob yawm txwv
  • Kev hloov pauv: txoj kev uas hloov/ras ua yam tshiab 
  • Tus neeg ua nom tswv: ib tug neeg uas raug xaiv tsa los khiav hauj lwm hauv tsoom fwv thiab xaiv cai los rau lub nroog, lub xeev, los sis lub teb chaws
  • Tus neeg ua lag luam: ib tug neeg uas pib thiab khiav nws lub lag luam/ hauj lwm los pab lwm tus daws teeb meem los sis tsim tej khoom/kev pab cuam rau neeg siv 

Teev Cov Khoom Siv 

Daim Ntawv Qhia Txog Hmoob Cov Nom Tswv 

 

Kev qhia yuav ua li cas: Xaiv ib tug nom tswv Hmoob uas khiav hauj lwm hauv tsoom fwv tam sim no los sis yav dhau los (Mim Muas, Foom hawj, Samantha Vaj, Tub Xyooj, Ntses Xyooj, Maiv Xyooj, lwm tus) los tshawb fawb txog. Kos nws daim duab hauv lub thawv. Siv cov ntaub ntawv muaj tseeb los sau teb cov lus nug hauv qab!

Cov Lub Muaj Tseeb:

Tus neeg nom tswv lub npe:__________________________________________ 

Muaj tsawg xyoo thiab xyoo raug xaiv ua hauj lwm: __________________

_______________________________________________________________________

Nroog thiab xeev nws nyob: __________________________________________

Ua hauj lwm dab tsi: __________________________________________________

Nws saib xyuas thaj cheeb tsam twg/lub nroog twg: __________________

________________________________________________________________________

Nyob pab pawg/tog nom tswv twg:_______________________________________

            

Txog nws tus kheej:

Nws yug qhov twg? ________________________________________________________________________________________________________

Nws mus kawm ntawv lub tsev kawm ntawv twg? ________________________________________________________________________________________________________

Nws ua hauj lwm dab tsi ua ntej nws raug xaiv los ua ib tug nom tswv? ________________________________________________________________________________________________________

Vim li cas nws txiav txim siab khiav ua hauj lwm rau tsoom fwv? ________________________________________________________________________________________________________

________________________________________________________________________________________________________

 

Nws Kub Siab Rau Dab Tsi:

2 los sis 3 yam teeb meem tseem ceeb uas ib tug neeg khiav ua nom tswv xav kho/hloov pauv/ntseeg yog dab tsi?

Teeb meem/ ntseeg/ yam 1: ________________________________________________________________________________________________________

Teeb meem/ntseeg/yam 2: ________________________________________________________________________________________________________

Teeb meem/ntseeg/ yam 3: ________________________________________________________________________________________________________

Sau txog ib los sis ob txoj cai/hauj lwm/tswv yim uas nws tau pab tsim los sis kos npe pom zoo thaum nws tseem ua hauj lwm hauv tsoom fwv. 

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

Kev Cuam Tshuam:

Tus neeg nom tswv no tau pab los sis siv nws lub suab los txhawb Hmoob Meskas li cas? Sau ib yam muaj tiag ua piv txwv.

________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________

 

Kev Xav Txog: 

Vim li cas ho tseem ceeb rau Hmoob Meskas raug xaiv los yog ib tug sau kev cai thiab ua nom tswv/thawj coj hauv tsoom fwv? ________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________________